Samenwerken aan versnelling naar circulaire Westas

  • 21-7-2017 02:00
Een versnelling naar een nieuwe, circulaire economie aan de westkant van Amsterdam: daar gaan de Luchthaven Schiphol, Haven van Amsterdam, Greenport Aalsmeer en Digital Gateway Amsterdam samen met de gemeenten Amsterdam, Haarlemmermeer en Aalsmeer, de provincie Noord-Holland en de ministeries van Economische Zaken en van I&M aan werken. Een transitie naar een circulaire economie die ook vraagt om een transitie in het bestaande ruimtegebruik.

De versnelling van de transitie naar een schone economie is een van de ontwikkelrichtingen van de MRA Agenda. De Metropoolregio Amsterdam wil minder afhankelijk zijn van externe energiebronnen en zich ontwikkelen tot een internationale grondstoffenhub.

Westas
De Westas, zoals de partijen dit gebied met een knipoog naar de Zuidas hebben genoemd, beslaat grofweg het gebied van Greenport Aalsmeer (nummer 1 in bloemen wereldwijd) via Schiphol (nummer 3 in luchtvracht in Europa) naar de haven van Amsterdam (nummer 4 als haven in Europa). Dit zijn drie logistieke ‘hubs’, waar nog een vierde minder zichtbare maar wel aanwezige ‘hub’ aan is toegevoegd: de Digital Gateway, het knooppunt van ondergrondse dataverbindingen en datacentra, nummer 2 in Europa.

Verkenning
Het eerste resultaat van de samenwerking is de verkenning ‘De circulaire Westas, wending naar een nieuwe economie’. De vier logistieke hubs (Schiphol, Port of Amsterdam, Greenport Aalsmeer en Digital Gateway Amsterdam) liggen dicht bij elkaar. De ruimtelijk-economische verkenning naar de kansen voor een circulaire economie laat zien dat op lange termijn een ruimtelijke afhankelijkheid bestaat tussen hubs en stad. Samen met de overheden gaan de hubs nu hun economische en maatschappelijke kracht benutten om nieuwe initiatieven van het bedrijfsleven en kennisinstellingen sneller te realiseren. Het programma onderzoekt tegelijkertijd welke fysieke ruimte voor een circulaire economie nodig is. Doel is om met een strategie richting een circulaire economie, waar behoud van leefbaarheid voorop staat, juist ruimte te houden voor economische groei.

Krachten gebundeld
Het Westasprogramma bundelt hiertoe de kracht van Rijk, provincie en gemeenten en de hubs. Het programma moet grote bovenlokale projecten mogelijk maken en versnellen richting een meer circulaire economie. Partners hebben de taken onderling verdeeld en helpen elkaar bij de uitvoering. Het netwerk, gericht op vertrouwen in elkaar en zonder nieuwe procedures en organisaties, staat centraal. Voor een circulaire economie is het namelijk cruciaal dat partijen samenwerken. Ze kunnen niet los van anderen tot resultaat komen: het afval of restproduct van de één is de grondstof voor de ander. Dat vraagt afstemming. In het Westasprogramma is het makkelijker om projecten op te schalen omdat hier drie overheidsniveaus samenwerken met de vier hubs in de regio, waardoor er meer slagkracht is.  

Projecten
De projecten worden uitgevoerd volgens de volgende zogenoemde transitiepaden:

- Bouwmaterialen: Ruimte maken voor verwerking en uitwisseling van bouwmaterialen;

- Biomassa: Zorg voor grote volumes (ook import) om verwerking van biomassa bedrijfsmatig voldoende schaalgrootte te geven;

- Energie: Versnelling aanleg warmte/CO2-net en de creatie van nieuwe productieclusters die gebruik maken van warmte en CO2;

- Informatie: Ruimte en energie voor datacenters inclusief koppeling aan (laag-temperatuur) warmtebronnen;

- Ruimte: Aanbod van werklocaties circulair maken. Bij bestaande locaties via de organisatie van gebruikers en bij nieuwe locaties verankeren van circulariteit in de gebiedsontwikkelingsplannen.

Concrete uitvoeringsplannen 
Deze thema’s hebben gemeenschappelijk dat een transitie nodig is, zowel in de samenwerking als in het ruimtegebruik. Een gebiedsvisie verzamelt de ruimtelijke effecten, ideeën, (economische) kansen en wellicht concrete afspraken als input voor onder meer de Omgevingsvisie van de provincie. De partners komen de komende tijd met concrete uitvoeringsplannen. Deze concrete uitwerking moet daadwerkelijk meeropbrengst leveren voor de regio. De Westas-samenwerking wil dat de komende tijd bewerkstelligen.

Ruimtelijk-EconomischeVerkenning Westas
Ten behoeve van de samenwerking van de Westaspartners is het afgelopen jaar onderzocht wat nodig is voor een succesvolle samenwerking. De hoofdvraag van de ruimtelijk-economische verkenning was dan ook: ‘Wat is de potentie van de Westas om de transitie naar een circulaire werkplaats te versnellen en hoe ziet het vervolgtraject eruit?’

Om tot een antwoord te komen, zijn diverse onderzoeken gedaan. Er is een analyse gemaakt van interessante grondstofstromen, waar samenwerking meerwaarde bij hergebruik kan bieden. Niet geheel verrassend komen daar volumineuze stromen als bouwmaterialen en biomassa naar voren. Daar biedt samenwerking perspectief.

Betere regelgeving
Een marktconsultatie liet zien dat bedrijven vooral willen weten waar ze aan toe zijn met hun overheidspartners. Wet- en regelgeving biedt daarvoor kaders, maar blijkt nog steeds vaak ook belemmerend te zijn. Het bedrijfsleven juicht elke goede samenwerking dan ook toe, vooral de samenwerking die leidt tot betere regelgeving. Goede samenwerking van overheden biedt tegelijkertijd een vestigingsvoordeel op bij het aantrekken van nieuwe bedrijven. En we hoeven daarbij niet het wiel opnieuw uit te vinden. Een internationale benchmark geeft veel aanwijzingen voor wat nodig is om een ‘ecosysteem’ van met elkaar samenwerkende bedrijven te creëren. De Westaspartners zien hier de kansen voor versnelling. 

Circulaire werklocaties
Ook is onderzocht hoe het is gesteld met het aanbod van ‘circulaire werklocaties’. Een inventarisatie van 49 werklocaties toont dat sterke grondeigenaren, zoals de luchthaven en de haven, al veel initiatieven hebben genomen bijvoorbeeld bij gebruik van circulaire materialen in de buitenruimte of bij het terugbrengen van het energiegebruik door LED-verlichting. Juist op de overige locaties is nog een extra inspanning nodig. Voor alle locaties geldt dat nog veel van elkaar kan worden geleerd.

Ruimtelijke gevolgen
De circulaire economie, een term die in korte tijd doorgebroken is en eigenlijk de gehele zorg om klimaat, behoud van grondstoffen en een leefbare omgeving omvat, zal ook ruimtelijk gevolgen hebben. Daar is tot op heden nog weinig aandacht voor. De Westaspartners hebben nu voor het eerst laten onderzoeken wat een circulaire economie kan betekenen voor het ruimtegebruik en in het bijzonder voor de transitie van het bestaande ruimtegebruik. Daarvoor is ingezoomd op de transitie in de bouw, bij het gebruik van biomassa, het gebruik van warmte/CO2-leidingen, nieuwe logistieke netwerken en de groei van de datacenters in de regio. Ogenschijnlijk simpele zaken komen daarbij aan de orde, zoals ruimte ondergronds voor warmte/CO2-leidingen, ruimte voor opslag en uitruil van bouwmaterialen, de import- en export van biomassa en de plaats waar productieclusters moeten komen.